آثار الباقية في شرح الحاشية - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٢٠٠ - سوم وقتيه مطلقه

حاشيه :

الثالث‌

انّها ضروريّة فى وقت معيّن نحو : « كلّ قمر منخسف بالضّرورة وقت حيلولة الارض بينه و بين الشّمس » و « لا شى‌ء من القمر بمنخسف بالضّرورة وقت التربيع » فتسمّى حينئذ وقتيّه مطلقه لتقييد الضّرورة بالوقت و عدم تقييد القضيّة باللّادوام .

ترجمه :

سوّم وقتيّه مطلقه‌

و آن قضيّه‌اى است كه در آن محمول را براى موضوع بطور ضرورت اثبات يا از آن سلب كنند در وقت معيّن و مشخّصى مانند دو مثال ذيل :

١- هر كره‌اى كه نوش از خورشيد مستفاد است مانند ماه در وقتيكه زمين بين آن و خورشيد فاصله شود خسوف پديد مى‌ايد ( مثال موجبه ).

٢- و هيچيك از كراتى كه نورشان از خورشيد است در وقت تربيع خسوف ندارند ( مثال سالبه ).

وجه تسميه‌

جهت اينكه باين قضيّه وقتيّه ميگويند اينست كه ضرورت در آن به وقت مقيّد شده و اينكه مطلقه‌اش مى‌نامند از اينرو است كه قيد « لا دوام » در آن ذكر نشده و از آن مطلق و رها است .

شرح : قوله وقت حيلولة الارض الخ :

جهت توضيح معناى مثال مناسب ديدم شمّه‌اى راجع به حالات قمر كه علماء هيوى در كتب هيئت مرقوم نموده‌اند در اينجا بياورم و آن اينستكه :

آثار الباقية في شرح الحاشية؛ص٢٠١

آثار الباقية في شرح الحاشية، ص